శుక్లాంబరధరమ్ విష్ణుమ్ శశివర్ణమ్ చతుర్భుజమ్|
ప్రసన్న వదనమ్ ధ్యాయేత్ సర్వ విఘ్నోపశాంతయే||
శ్రీగురుభ్యోనమః
దేవీమ్ మంత్రమయీం మాతృకాం పీఠరూపిణీం
అకారాది క్షకారాంతా మాతృకామ్ పీఠరూపిణి (జ్ఞానార్ణవతంత్రము 1.4)
ఇకపైన వచ్చు ఏడు నామములు
పరా
ప్రత్యక్చితీరూపా
పశ్యంతీ
పరదేవతా
మధ్యమా
వైఖరీరూపా
భక్తమానసహంసికా
చత్వారివాగ్రూపములోనున్న అమ్మను వర్ణించునవిగనున్నవి.
పరా వాక్ మూలచక్రస్థా పశ్యంతీ నాభిసంస్థితా|
హృదిస్థా మధ్యమా జ్ఞేయా వైఖరీ కంఠదేశగా||
పరావాక్కు మూలాధారమునందున్న అవ్యక్తశక్తి; ఆ శక్తి యొక్క మొదటి అంతర్గత స్ఫురణ నాభీస్థానమునందలి పశ్యంతీ; ఆ స్ఫురణకు హృదయమునందు స్వర–వ్యంజన, అక్షర, నిర్మాణ రూపం కలిగే దశ మధ్యమా; మధ్యమస్థితియందేర్పడిన అక్షరములు అర్థవంతమైన పదంగా, వాక్యంగా కంఠమునుండి బయటకు వ్యక్తమయ్యే స్థితి వైఖరీ.
ఈ విధముగా పరా, పశ్యంతీ, మధ్యమా, వైఖరీ
అనే నాలుగు స్థితులు వాక్కు, అవ్యక్తం నుండి వ్యక్తంగా పరిణమించు అంతర్గత ప్రయాణాన్ని
సూచిస్తాయి. అంతే కాకుండా ఈ నాలుగు స్థితులను కేవలం “వాక్కుయొక్క నాలుగు దశలు”గా మాత్రమే
కాకుండా, అవ్యక్తం నుండి వ్యక్తం వరకు జరిగే సృష్టి ప్రక్రియకు ఒక సూక్ష్మ నమూనాగా
కూడా దర్శించవచ్చు.
అక్షరం పరమో నాదః శబ్దబ్రహ్మేతి కథ్యతే ।
మూలాధారగతా శక్తిః స్వాధారా బిందురూపిణీ ॥ 2 ॥
తస్యాముత్పద్యతే నాదః సూక్ష్మబీజాదివాంకురః ।
తాం పశ్యంతీం విదుర్విశ్వం యయా పశ్యంతి యోగినః ॥ 3 ॥
హృదయే వ్యజ్యతే ఘోషో గర్జత్పర్జన్యసన్నిభః ।
తత్ర స్థితా సురేశాన మధ్యమేత్యభిధీయతే ॥ 4 ॥
ప్రాణేన చ స్వరాఖ్యేన ప్రథితా వైఖరీ పునః ।
శాఖాపల్లవరూపేణ తాల్వాదిస్థానఘట్టనాత్ ॥ 5 ॥ (యోగశిఖోపనిషత్తు)
పరా, పశ్యంతీ, మధ్యమా, వైఖరీ అనే నాలుగు వాక్రూపాల తాత్త్విక భావమునందు వరుసగా అవ్యక్తం → స్ఫురణ → నిర్మాణం → వ్యక్తీకరణ అనే పరిణామక్రమం కనిపిస్తుంది. ఈ క్రమాన్ని ఒకే నమూనాగా బీజం, శివ–శక్తి, శిశువు, ఓంకారం, ప్రకృతిలో దర్శించవచ్చు.
1. పరా — అవ్యక్తమైన నాదబీజం
పరా అంటే మాటకు ముందున్న నిశ్శబ్దంలో నిక్షిప్తమైన నాదబీజం. శబ్దం ఇంకా వ్యక్తం కాలేదు; కానీ శబ్దంగా వ్యక్తమయ్యే శక్తి పూర్తిగా అవ్యక్తంగా ఉంది.
1.1 పరా — బీజంలో
బీజాన్ని చూస్తే వృక్షం కనిపించదు. ఆకులు లేవు. కొమ్మలు లేవు. పుష్పాలు లేవు. ఫలాలు లేవు. కానీ వృక్షం లేనిది కాదు. వృక్షం బీజంలో అవ్యక్తంగా ఉంది. అందువల్ల ఏవిధంగా పరావాక్కు వ్యక్తం కాని వాక్సంభావ్యత అని చెప్పబడుతున్నదో అదే విధముగా బీజము, వ్యక్తం కాని వృక్షసంభావ్యత. , పరాలో వైఖరీ దాగి ఉన్నట్లే, బీజంలో సంపూర్ణ వృక్షం దాగి ఉన్నది.
1.2 పరా — శివ–శక్తిలో
పరా స్థితిలో శివ–శక్తి అవిభక్తంగా ఉన్నట్లుగా ధ్యానించవచ్చు. ఇంకా చైతన్యం — వ్యక్తీకరణ అని రెండుగా చూడలేము. శక్తి ఇంకా నామరూపంగా బయటకు రాలేదు. కాబట్టి పరా అవిభక్త చైతన్యం — అవ్యక్త శక్తి — నాదబీజం. ఇక్కడ సృష్టి మొత్తం ఒక సంభావ్యతగా మాత్రమే ఉంది.
1.3 పరా — శిశువులో
పుట్టిన శిశువు ఇంకా మాట్లాడదు. “అమ్మ” అనే పదం లేదు. “నాన్న” అనే పదం లేదు. భాష లేదు. కానీ ప్రాణం ఉంది. శ్వాస ఉంది. కంఠం ఉంది. శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసే సామర్థ్యం ఉంది. అంటే మాట వ్యక్తం కాలేదు; కానీ మాటకు మూలమైన శక్తి ఉంది. ఇది పరాకు ఒక అందమైన దృష్టాంతం.
1.4 పరా — ఓంకారంలో
ఇక్కడ ఓంకారాన్ని వినిపించే శబ్దంగా మాత్రమే కాకుండా, దానికి మూలమైన అవిభక్త నాదశక్తిగా ధ్యానించవచ్చు. ఇంకా అ, ఉ, మ్, అని వేరుచేయబడలేదు. అన్నీ ఒకే మూలనాదంలో అవ్యక్తంగా ఉన్నాయి. అందువల్ల ఓంకారమునందలి అవిభక్త నాదశక్తి పరాసూచకము.
1.5 పరా — ప్రకృతిలో
ఇక్కడ అత్యంత అవ్యక్త స్థితికి జడపదార్థములను ఒక ప్రతీకగా తీసుకోవచ్చు. వీటియందు మనకు జీవస్పందన వ్యక్తంగా కనిపించదు. కాబట్టి పరా — అవ్యక్త వాక్శక్తికి ఏవిధముగా ప్రతీకగా చెప్పుకున్నామో అదేవిధముగా ప్రతీకాత్మకంగా జడపదార్థములు — అవ్యక్త అస్తిత్వానికి ప్రతీక.
2. పశ్యంతీ — అవ్యక్తం స్ఫురణ పొందడం
పరాలో ఉన్నది స్ఫురించడమే పశ్యంతీ. ఇంకా అది బయట పలికిన మాట కాదు. కానీ “ఏదో ఒకటి రూపం దాల్చబోతోంది” అనే అంతర్గత స్ఫురణ మొదలైంది.
2.1 పశ్యంతీ — బీజంలో
బీజం ఇప్పుడు మొలకెత్తింది. ఇంకా సంపూర్ణ వృక్షం కాదు. కానీ వృక్షం యొక్క దిశ స్పష్టమైంది. బీజంలోని అవ్యక్త సంభావ్యత ఇప్పుడు మొలకగా స్ఫురించింది. అందువల్ల బీజం → మొలక అనేది పరా → పశ్యంతీ అనే ప్రయాణానికి ఒక అందమైన ప్రకృతి దృష్టాంతం.
2.2 పశ్యంతీ — శివ–శక్తిలో
ఇక్కడ అవిభక్త శివ–శక్తిలో శక్తి స్ఫురణ మొదలవుతుంది. ఇంకా సంపూర్ణ నామరూపం లేదు. కానీ వ్యక్తీకరణకు తొలి చలనం వచ్చింది. అవ్యక్త చైతన్యంలో సృష్టి వైపు మొదటి స్ఫురణ. ఇదే పశ్యంతీకి ఒక తాత్త్విక దృష్టాంతం.
2.3 పశ్యంతీ — శిశువులో
ఇప్పుడు శిశువు
“ఆ… ఆ…”
“ఊ… ఊ…”
“మ్…మ్”
వంటి స్వరధ్వనులను చేయడం ప్రారంభిస్తుంది. శిశువు ఇంకా “అమ్మ” చెప్పలేదు. శబ్ద సామర్థ్యం లేదు కానీ శిశువుకు శబ్దం స్ఫురించే దశ. అందువల్ల పరాలో అవ్యక్తంగా ఉన్న శబ్దశక్తి పశ్యంతీలో శబ్దస్ఫురణగా కనిపిస్తుంది.
2.4 పశ్యంతీ — ఓంకారంలో
పరాలో అవిభక్తంగా ఉన్న మూలనాదం, పశ్యంతీ దశలో అంతర్గత భేదస్ఫురణ పొందినట్లుగా ఓం → అ + ఉ + మ్ గా ధ్యానించవచ్చు. ఇది “పశ్యంతీ అంటే తప్పనిసరిగా అ–ఉ–మ్” అనే నిర్వచనం కాదు. కానీ అవిభక్త నాదం → అంతర్గత భేదస్ఫురణ అనే భావానికి ఇది అద్భుతమైన దృష్టాంతం.
2.5 పశ్యంతీ — ప్రకృతిలో
ఇది వృక్షజాతి సంబంధితము, జడపదార్థములాంటిది కాదు. ఇందులో జీవస్పందన స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది ఈ ప్రతీకాత్మక క్రమంలో జడపదార్థము → వృక్షజాతి అనేది అవ్యక్త అస్తిత్వం → జీవస్ఫురణ అనే పరిణామాన్ని సూచిస్తుంది.
3. మధ్యమా — స్ఫురణ నిర్మాణం పొందడం
పశ్యంతీలో స్ఫురించినది ఇప్పుడు నిర్మాణం పొందుతుంది. ఇదే మధ్యమ స్థితి. ఇక్కడ స్వరాలు → వ్యంజనాలు → అక్షర నిర్మాణం వైపు ప్రయాణం మొదలవుతుంది.
3.1 మధ్యమా — బీజంలో
మొలక ఇప్పుడు విస్తరిస్తుంది. కాండం, కొమ్మలు, ఆకులు ఏర్పడతాయి. ఇప్పుడు బీజంలో అవ్యక్తంగా ఉన్న వృక్షస్వరూపం క్రమంగా వ్యక్తమవుతోంది. అందువల్ల మొలక → శాఖా–పత్ర నిర్మాణం అనేది పశ్యంతీ → మధ్యమా కు ప్రకృతి దృష్టాంతం.
3.2 మధ్యమా — శివ–శక్తిలో
ఇప్పుడు శక్తి కేవలం స్ఫురణగా ఉండదు. ఆమె నామరూప నిర్మాణాన్ని ప్రారంభిస్తుంది. ఇక్కడ ఒక ప్రతీకాత్మక శబ్ద అనుసంధానం స్వరం — శివం, వ్యంజనం — శక్తి, స్వరం శబ్దానికి ప్రవాహం ఇస్తే, వ్యంజనం దానికి ఆకారం ఇస్తుంది. అందువల్ల స్వరం + వ్యంజనం = అక్షరం. ఇది శివం + శక్తి = వ్యక్తీకరణ అనే భావానికి శబ్దరూప దృష్టాంతం.
3.3 మధ్యమా — శిశువులో
ఇప్పుడు శిశువు:
“మ్…”
“ప్…”
“బ్…”
“ట్…”
“క్…”
వంటి వ్యంజనస్పర్శలను చేయడం ప్రారంభిస్తుంది. కానీ ఇంకా పూర్తి పదం ఏర్పడని స్థితి. “మ్…” ఉంది — కానీ “అమ్మ” లేదు. ఇక్కడ శబ్దం నిర్మాణం పొందుతోంది. స్వరస్వరూపమైన ధ్వనుల నుంచి స్వర–వ్యంజన సమన్వయానికి శిశువు ప్రయాణిస్తోంది. అందువల్ల పశ్యంతీ = శబ్దస్ఫురణ, మధ్యమా = శబ్దనిర్మాణం
3.4 మధ్యమా — ఓంకారంలో
ఇప్పుడు అ–ఉ–మ్ అనే మూల భేదస్ఫురణ మరింత విస్తరించి అనేక ధ్వని రూపాలకు దారి తీస్తుంది. స్వరాలు, వ్యంజనాలు, వాటి సంయోగాలు ఏర్పడతాయి. అంటే ఒక మూలనాదం → అనేక ధ్వని నిర్మాణాలు. ఇక్కడే శివ–శక్తి భావనతో శబ్ద నిర్మాణాన్ని అనుసంధానించవచ్చు.
3.5 మధ్యమా — ప్రకృతిలో
ఇక్కడ ప్రకృతి క్రమంలోని పక్షిజాతి వస్తుంది. పక్షుల ధ్వనులు కేవలం ఒక నిర్దిష్ట శబ్దం కాకుండా వివిధ సందర్భాల్లో వివిధ సంకేతాలను మోసే ధ్వనిగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల వృక్షం → పక్షి అనే ప్రతీకాత్మక మార్పు జీవస్ఫురణ → భేదిత ధ్వని అనే దిశను సూచిస్తుంది.
4. వైఖరీ — సంపూర్ణ వ్యక్తీకరణ
ఇప్పుడు అంతర్గతంగా ఏర్పడినది పూర్తిగా బయటకు వ్యక్తమవుతుంది. ఇదే వైఖరీ. ఇక్కడ అక్షరం → పదం → వాక్యం → అర్థం అవుతుంది.
4.1 వైఖరీ — బీజంలో
బీజం నుండి ప్రారంభమైన ప్రయాణం ఇప్పుడు సంపూర్ణ వృక్షంగా వ్యక్తమైంది. బీజంలో అవ్యక్తంగా ఉన్నది మొలకగా → శాఖలుగా → ఆకులుగా → సంపూర్ణ వృక్షంగా బయటికి వచ్చింది. అందువల్ల బీజం → మొలక → నిర్మాణం → సంపూర్ణ వృక్షం అనేది పరా → పశ్యంతీ → మధ్యమా → వైఖరీ అనే క్రమానికి సంపూర్ణ ప్రతిబింబం.
4.2 వైఖరీ — శివ–శక్తిలో
ఇప్పుడు శక్తి నామరూపంగా పూర్తిగా వ్యక్తమవుతుంది. అవ్యక్త చైతన్యం రూపం, నామం, క్రియ, జగత్తు గా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల పరాలో అవిభక్తమైన శివ–శక్తి, వైఖరీలో నామరూప జగత్తుగా వ్యక్తమైనట్లుగా ధ్యానించవచ్చు.
4.3 వైఖరీ — శిశువులో
చివరికి శిశువు “అమ్మ!” అని స్పష్టంగా పలుకుతుంది. ఇప్పుడు ధ్వని ఉంది. పదం ఉంది. భావం ఉంది. ఉద్దేశం ఉంది. అర్థం ఉంది. అంతర్గతంగా జరిగిన ప్రయాణం ఇప్పుడు బయట వినిపించే పదంగా మారింది. అందువల్ల “అమ్మ!” — వైఖరీ.
4.4 వైఖరీ — ఓంకారంలో
ఇప్పుడు మూలనాదం అ–ఉ–మ్ గా స్ఫురించి, స్వర–వ్యంజన నిర్మాణాలుగా విస్తరించి, చివరికి అక్షరాలు → పదాలు → వాక్యాలు గా వ్యక్తమవుతుంది. అంటే ఓంకారం నుండి అనేక వాక్కులు వెలువడినట్లుగా ధ్యానించవచ్చు.
4.5 వైఖరీ — ప్రకృతిలో
ఇక్కడ చివరి ప్రతీక మనిషి. మనిషి శబ్దాన్ని అక్షరం → పదం → వాక్యం → భావం → జ్ఞానం → తత్త్వం
గా అభివృద్ధి చేయగలడు. అందువల్ల జడపదార్థములు → వృక్షజాతి → పక్షిజాతి → మనిషి అనే ప్రతీకాత్మక క్రమంలో మనిషి అర్థవంతమైన వాక్కు యొక్క సంపూర్ణ వ్యక్తీకరణకు ప్రతీకగా నిలుస్తాడు.
ఇప్పుడు మొత్తం నిర్మాణం ఒకే దృష్టిలో ప్రతి దశలో అదే క్రమం కొనసాగుతోంది:
|
పరా |
పశ్యంతీ |
మధ్యమా |
వైఖరీ |
|
|
బీజం |
బీజం |
మొలక |
శాఖలు–ఆకులు |
సంపూర్ణ వృక్షం |
|
శివ–శక్తి |
అవిభక్తం |
శక్తిస్ఫురణ |
నామరూప నిర్మాణం |
వ్యక్త సృష్టి |
|
శిశువు |
అవ్యక్త వాక్శక్తి |
“ఆ… ఊ… మ్…” |
“మ్… ప్… క్…” |
“అమ్మ!” |
|
ఓంకారం |
అవిభక్త మూలనాదం |
అ–ఉ–మ్ స్ఫురణ |
స్వర–వ్యంజన విస్తరణ |
అక్షర–పద–వాక్యం |
|
ప్రకృతి |
శిల |
వృక్షం |
పక్షి |
మనిషి |
బీజంలో వృక్షం అవ్యక్తంగా ఉన్నట్లే, పరాలో వాక్కు అవ్యక్తంగా ఉంది; బీజం మొలకెత్తినట్లు పశ్యంతీలో వాక్స్ఫురణ మొదలవుతుంది; శాఖా–పత్రాలు ఏర్పడినట్లు మధ్యమాలో శబ్ద నిర్మాణం జరుగుతుంది; సంపూర్ణ వృక్షం వ్యక్తమైనట్లు వైఖరీలో పదం, వాక్యం, అర్థం పూర్తిగా వ్యక్తమవుతాయి. ఇదే క్రమం శివ–శక్తిలోనూ, శిశువు మాట నేర్చుకునే క్రమంలోనూ, ఓంకార నాద విస్తరణలోనూ, ప్రకృతి పరిణామానికి మనం ఇచ్చుకునే ఈ ప్రతీకాత్మక నమూనాలోనూ దర్శించవచ్చు.
ఒకే నాదం → అనేక ధ్వనులు → అక్షరాలు → పదం → అర్థం.
ఒకే బీజం → మొలక → శాఖలు → వృక్షం.
ఒకే జీవశక్తి → స్వరం → వ్యంజనం → పదం.
ఒకే వాక్శక్తి → పరా → పశ్యంతీ → మధ్యమా → వైఖరీ.
ఇవన్నీ మనకు ఒకే మహాసూత్రాన్ని సూచిస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది:
“అవ్యక్తం స్ఫురణగా, స్ఫురణ నిర్మాణంగా, నిర్మాణం నామరూపంగా, నామరూపం అర్థంగా వ్యక్తమవుతుంది.”
అదే సూక్ష్మంలో — పిండంలో.
అదే స్థూలంలో — బ్రహ్మాండంలో.
యత్ పిండే తత్ బ్రహ్మాండే.
మరియు ఈ సమస్త వ్యక్తీకరణకు మూలమైన శక్తి — వాగ్దేవత, శ్రీమాత, పరాశక్తి.
శ్రీమాత్రేనమః
